کلاس بیست

اکنون به چند راهکار به منظور تقویت   این مهارت  میپردازیم

راه های بهبود روان خوانی

افزون بر بازشناسی درست واژه ها ،خوانندگان باید مطالب را سریع وروان بخوانند .درغیراین صورت ،خواندن غیر طبیعی وناخوشایند می شود وخواننده معنی مطالب را درک نمی کند .(ریچک وهمکاران ،1996،هازبراک،1996)

1- خواندن مکرر:خواندن مکرر راهبردی است که در آن به دانش آموز تمرین های تکراری داده می شود تا بتوانند روان تر بخوانند .واضح است که آهسته وبا مکث خواندن موجب می شود خواننده بهتر بتواند بیشتر واژه های متن را به درستی تشخیص دهد ،اما این کار به روان خوانی منتهی نمی شود .دراین روش متنی با پنجاه تادویست واژه نسبتاً همسطح از نظر دشواری انتخاب می شود که خواننده بیشتر واژه های آن را می تواند تشخیص دهد .دانش آموز قبل از خواندن هرمتن جدید این متن انتخابی را به طور شفاهی سه یا چهاربار می خواند .میزان درستی واژه ها وسرعت خواندن معمولاً بعداز هربار خواندن به دانش آموز گفته می شود وتمرین روزانه نیز توصیه می گردد.(ریچک ودیگران ،1996)

2- کتاب های پیش بینی پذیر :کتاب های پیش بینی پذیر شامل الگوها یا ترانه هایی است که بخش هایی از آن بارها تکرار می شود .بسیاری ازآن بر مبنای قصه های مردمی و قصه های پریان نوشته شده اند .بطور مثال ،در قصه سه بز نر خشن ،موقعی که بزهای نر تک به تک روی پل می روند ودر تله ی غول گیر می کنند ،غول هربار می پرسد ((کی روی پل تو تله ی من گیر کرده ؟))بعداز اینکه این کتاب ها چندین بار برای کودکان خردسال خوانده شد ،آن ها می توانند طرز بیان وجمله بندی را یاد بگیرند ودر طول داستان همراه با گوینده ی داستان آن را تکرار کنند .کتاب های پیش بینی پذیر بسیار خوبی برای درگیر کردن فعالانه ی کودک با داستان است .حتی قبل از اینکه آن ها خواندن را آغاز نمایند ،با این روش آن ها دانش زبانی خود را گسترش می دهند وبه پیش بینی آنچه گفته خواهد شد ،می پردازند.این تجربه ها به آن ها کمک می کند وقتی خودشان شروع به داستان خوانی کردند بتوانند واژه ها را تشخیص دهند .

3- روش همراه خوانی :دراین روش کودکان ضمن گوش کردن به داستانی که از ضبط صوت پخش می شود همراه با آن به خواندن متن می پردازند .در کلاس درس برای جلوگیری از ایجاد مزاحمت برای کودکان دیگر ،کودک مورد نظر می تواند با استفاده از گوشی به نوار ضبط صوت گوش بدهد .کتاب ها ونوارهای تجارتی زیادی برای این منظور موجود است .

راه های بهبود درک مطلب

درک پایه واساس عمل خواندن است .همراه با یادگیری تشخیص واژه ،کودکان باید متن را بفهمند و با آن تعامل داشته باشند .

1- استفاده از مجموعه ی کتاب های پایه :کتاب های پایه مجموعه ی کتاب ها ومواد کمکی ومرتبط به هم هستند که به منظور رشد مهارت های پایه ای خواندن تهیه شده اند .مجموعه ی کتاب های پایه شامل کتاب های طبقه بندی شده ای است که از کتاب های خیلی ساده ی آمادگی وکلاس اول شروع می شود وتا کلاس های بالاتر ادامه می یابد وبه تدریج دشوارتر می گردد.میزان دشواری این کتاب ها از نظر واژگان ،محتوی داستان و رشد مهارت ها به تدریج افزایش می یابد .

2- فعال کردن دانش پیشین :

الف:روش تجربه ی زبان :روشی است که بر پایه دانش وزبان دانش آموز بنا می شود واشکال گوناگون زبان (گوش دادن ،صحبت کردن ،خواندن ونوشتن )را به یکدیگر پیوند می دهند .این روش از تجربه ها وزبان خود کودک به منزله ی مواد خام سود می جوید .دانش آموزان داستان هایی را بر معلم دیکته می کنند (یا خودشان داستان هایی می نویسند ).برپایه ی همین داستان ها آموزش خواندن صورت می گیرد .

ب: روش k-w-L:کا-دبیلیو-ال شیوه ای برای خواندن ومطالعه ی محتوای کتاب های درسی گوناگون است .(اوگل،1986)

حروف کا – دبیلیو –ال سه سئوال در سه مرحله ازیک درس است :

1-k: چه می دانم ؟ دانش آموزان درباره ی موضوعی فکر می کنند وتمام اطلاعات خود را در مورد آن بیان می کنند .گروهی ازدانش آموزان می توانند دانسته های خود را روی هم بگذارند .

2-w: می خواهم چه چیز را بفهمم ؟هر دانش آموز فکر می کند که می خواهد (یا انتظاردارد)چه چیزی را از خواندن فلان مطلب یاد بگیرد وآن ها را روی کاغذ می نویسد.سپس دانش آموزان می توانند پاسخ های خود را با یکدیگر مقایسه کنند .

3- L: چه چیزی یاد گرفتم ؟ دانش آموزان در سکوت درس را می خوانند وآنچه یاد گرفته اند ،می نویسند .افراد گروه می توانند مشترکاً به این سئوال پاسخ دهند .

برگه راهبرد کا – دبیلیو – ال

تقویت خواندن

تقویت خواندن برنامه ی ویژه ی کودکانی است که در کلاس اول در معرض خطرند (کلی ،1985)

تقویت خواندن امکان آموزش انفرادی را برای کودکانی که در پایین ترین رتبه ی کلاس اول قرار دارند ،فراهم می نماید .تمام کلاس اولی ها در خلال چند هفته ی اول آغاز سال تحصیلی ارزیابی می شوند وکودکانی که پایین ترین رتبه را بدست می آورند برای گذراندن برنامه ی بهبود خواندن انتخاب می شوند .هدف از این برنامه بالاآوردن هرچه سریعتر سطح آن ها ورساندنشان به سطح متوسط کلاس با استفاده از تدریس خوب وکل نگر است .طبق برخی از گزارش ها 85 درصد کودکانی که برنامه ی تقویت خواندن را گذراند ه اند ظرف دوازده تاپانزده هفته از نظر کارآمدی در خواندن ونوشتن به سطح متوسط کلاس رسیده اند .(فورد،1991)

در برنامه ی تقویت خواندن دانش آموز از طریق آموزش یک –به- یک که روزانه به مدت سی دقیقه برای هر دانش آموز در برنامه درنظر گرفته شده است مقادیر معتنابهی می خوانند و می نویسند .دو مشخصه ی اصلی این برنامه تاکید بر مداخله ی زودرس یعنی در کلاس اول وتاکید بر ارائه ی آموزش فشرده ی ضمن خدمت به معلم ها به منظور یادگیری روش های تقویت خواندن است .

برنامه ی تقویت خواندن از چارچوب زیر سود می جوید .

1- خواندن مطالب آشنا :دانش آموزان برای تقویت روان خوانی وجمله بندی به مواد آموزشی آشنا نیاز دارند .

2- ثبت جریان خواندن : دانش آموزان در حین خواندن مورد مشاهده قرار می گیرند وبراساس این مشاهده یک یا دو هدف برای تدریس انتخاب می شود .

3- نوشتن : فرصت های زیادی برای نوشتن فراهم می شود .گوش دادن به صدای واژه ها ،تولید واژه های جدید،روان خواندن واژه های آشنا وتمرین واجی برای آگاهی از صداها به دانش آموز آموزش داده می شود .

4- معرفی کتاب جدید وخواندن برای اولین بار : دانش آموزان کتاب جدیدی را انتخاب می کنند که امکان چالش های جدیدی را برای آن ها فراهم می نماید .معلم وکودک هردو با صدای بلند از روی کتاب جدید می خوانند .

روش های مقابله با مشکلات ویژه ی خواندن

وارونه سازی

وارونه سازی تمایل به معکوس کردن حروف و واژه هایی است که فقط از نظر جهت با یکدیگر تفاوت دارند .پ به جای ث ،دور به جای رود ،زور به جای روز ،زار به جای راز ،چپه سازی یکی دیگر از خطاهای متداول هستند .مثلاً م به جای ما

وارونه سازی در خوانندگان مبتدی بسیار متداول است .در مراحل آغازین خواندن چنین خطاهایی صرفاً نشانه ی بی تجربگی در حروف وواژه هاست .عموماً با کسب تجربه ومهارت در خواندن وارونه سازی ناپدید نمی شود .بنابراین معلم باید تشخیص دهد که وارونه سازی کودک موقتی است وجنبه ای تحولی دارد .(درچنین مواردی باید آن را نادیده گرفت )یا اینکه به علت ناتوانی ای است که مانع فرایند خواندن می شود ونیاز به درمان خاص دارد .درزیر روش های ترمیمی ارائه می شود .

1-هربار بر یک حرف متمرکز شوید .به طور مثال ،با حرف ب آغاز کنید ،نمودار بزرگی درست کنید وبا کاربرد ((واژه یادآور))نظیر بادام آن را آموزش دهید .

2- برای اینکه دانش آموز واژه یا حرفی را اشتباه نگیرد آن را روی کارتی بزرگ یا روی تخته سیاه بنویسید یا شکل حروف را برجسته درست کنید واز دانش آموز بخواهید آن را با انگشت لمس وردگیری کند تا به تقویت حرکتی او نیز بیانجامد .

3- زیر حرف اول کلمه ای که ممکن است دانش آموز را سردرگم کند خط بکشید یا حرف اول آن را رنگی بنویسید .

4- برای تقویت تلفظ کلمه ای که ممکن است دانش آموز را سردرگم کند به آموزش آواها بپردازید.

5- کلمه ی موردنظر را بنویسید وضمن نوشتن ، آن را تلفظ کنید .

6-از تدابیر یاد یار استفاده کنید .به طور مثال به کودک بگویید برای نوشتن ((ب))اول فقط به نصف اول ((ب))آخر نیاز داریم و نصف دوم ((ب))آخر را هر وقت ((ب))آخر آمد به نصف اول آن می چسبانیم .

حرکت انگشت وزیر لب خواندن

حرکت دادن انگشت زیر خطوط متن وزیر لب خواندن از رفتارهای طبیعی در مراحل اولیه خواندن است حتی خوانندگان بزرگسال ماهر هم وقتی به متن دشواری بر می خورند دوباره به این عادت خود بر می گردند .زیرا این کار به درک مطالب دشوار کمک می کند .برخی از دانش آموزان ممکن است برای فهم آنچه می خوانند نیاز به این نوع کمک داشته باشند .

به هر حال ،حرکت دادن دست زیر خطوط متن وزیرلب خواندن که خود از موانع روان خوانی هستند باید زمانی که دیگر به آن نیازی نیست مهارشوند .در غیر این صورت هردوی این عادت ها منتهی به کلمه به کلمه خواندن وآوازهای زائد وگفتار ناملفوظ می شود.این دو عادت مانع خواندن سریع ودر نتیجه باعث کاهش درک می شوند .در چنین مواردی باید از رویکردهای ترمیمی زیر سود جست .

1-مطالب انتخابی نباید خیلی دشوار باشد زیرا دانش آموز را تحت فشار قرار می دهد واورا وادار به استفاده از این عادات می کند.

2- حرکت زیاد دست زیر خطوط متن ممکن است علامت مشکلات دیداری باشد .درچنین مواردی شاید بهتر باشد دانش آموز به چشم پزشک مراجعه کند .

3- دانش آموزان نسبت به عادت هایشان آگاهی پیداکنند وبفهمند که این عادت چگونه مانع پیشرفت خواندن می شود .

4- برای حذف حرکات دست در نخستین مرحله می توان از چوب خط سود جست وآن را جایگزین انگشت کرد وبعد چوب خط را نیز حذف نمود .اگر چوب خط در بالای سطر قرار داده شود خواننده می تواند با سرعتی که برایشان امکان دارد بخواند وچوب خط مانع سرعت ودید او نمی شود .

5- گاه شاید لازم باشد به دانش آموزان یادآوری کنیم که دارند لب هایشان را حرکت می دهند البته با افزایش سرعت خواندن جنبش لب ها نیز حذف می شود .

غیر روان خواندن شفاهی

خوانندگان ضعیف اغلب غیر روان ، همراه با مکث وبسیار با تردید می خوانند.پژوهش ها نشان

می دهد که معلم ها معمولاًجریان خواندن خوانندگان ضعیف را بیشتر از جریان خواندن خوانندگان خوب قطع می کنند وبدین ترتیب تقویت وتمرین خوانندگان ضعیف کمتر می شود وجلو روان خوانی شفاهی باز هم بیشتر گرفته می شود .(آلینگتون،1983)

دانش آموزان برای کسب مهارت در خواندن شفاهی نیاز به تمرین بیشتری دارند .با اطمینان دادن به دانش آموزان در این مورد که مطالب خیلی دشوار نیست وبا ترغیب آن ها در وهله ی نخست به صامت خوانی ونیز یادآوری این نکته که جریان خواندنشان قطع نخواهد شد ،می توان به

روان خوانی دانش آموز کمک کرد.

ناتوانی در صامت خوانی

هدفمند ترین خواندن بزرگسال صامت خوانی است .بنابراین ، در آموزش ترمیمی باید فرصت هایی در اختیار دانش آموز قرار بگیرد که به صامت خوانی بپردازد .

صامت خوانی آنقدر مهم است که تاکید می شود حتی قبل از خواندن شفاهی باید به آن پرداخته شود .برای صامت خوانی باید در دانش آموزان ایجاد انگیزه کرد .به طور مثال می توان بر اطلاعاتی که دانش آموز باید درمتن کتاب پیدا کند تاکید کرد وبا طرح پرسش ها وبحث هایی صامت خوانی را پیگیری کرد تا دانش آموزان صامت خوانی را فعالیتی معنی دار بدانند .می توان به تدریج بر میزان صامت خوانی دانش آموزان افزود .

توصیه هایی برای تقویت خواندن

1- آموزش خواندن را از زمانی آغاز کنید که فراگیران شما به خوبی قادر باشند ٰ هر کلمه راکه می شنوند ٰدرست تلفظ کنند و معنی ومفهوم آن را بدانند.

2- با تمرین وتکرار دانش آموزان راعادت دهید که درهنگام خواندن ٰشکل کلی کلمه را بخوانند وچشم آن ها روی اجزای کلمه مکث نکنند .

3-به فراگیران عادت دهیدکه درهنگام خواندن ٰدایره ی دیدخودراروی کلمه ها ی بعدی آن جمله نیز گسترش دهند تا ارتباط کلمه ها ی یک عبارت با مکث های نابجا قطع نشود .

4-به فراگیران یاددهید که درهنگام خواندن ٰبا توجه به معنی جمله و نشانه های نقطه گذاری ٰآهنگی مناسب به کلام خود بدهند.آنان باید بدانند که تکیه ی صدا باید روی کدام کلمه یا کدام صدا درکلمه باشد؛ درکجا باید مکث کنند ؛ باید بتوانند حالت های تعجب وشادی ٰطلبٰخشمٰخبرٰسوال و... راباآهنگ صدا مجسم وبیان کنند.

5-دانش آموزان باید عادت کنند کلمه هایی راکه خوانده اند ٰبدون اعراب نیز بخوانند ودرست تلفظ کنند.

6-خواندن رابه صورت عادت در دانش آموزان در آوریم.

نتیجه گیری

حرفه معلم ابتدایی باید دارای پویایی باشد. معلم باید از خود ابتکار عمل داشته باشد تا بتواند به محیط آموزشی روح بخشد.
دانش‌آموز دوره ابتدایی از محیطی خشک و رسمی و معلمی عصبی، پرخاشگر و غریبه و از مطالب درسی سنگین وحشت‌زده می‌شود و در او تنفر به وجود می‌آید.
معلم باید با تک‌تک دانش‌آموزان خود رابطه‌ای عاطفی و دوستانه ایجاد کند تا بتواند به مشکلات و مسائل عمیق درونی آنها راه پیدا کرده و با آنها آشنا شود.
یکی دیگر از مواردی که معلم باید در روش کاری خود حتماً به کار گیرد، کاربرد درست و به جای تشویق دانش‌آموز است. اصولاً یادگیری همراه با سختی و مشکلات فراوان است. اگر معلم بتواند تشویق را به موقع چاشنی آموزش نماید، مطمئناً نتیجه مطلوبی حاصل خواهد شد. برای استفاده به موقع از تشویق، معلم نیاز به تفکر و شناخت روحیات دانش‌آموزان، زمان استفاده آن و شرایط محیطی دارد.
اگر معلم دوره ابتدایی بتواند درحالی که محتویات دروس تعیین شده را تدریس می‌کند، همان مطالب را به صورت نمایشی، داستان، گردش علمی و به‌طور کلی استفاده به موقع از وسایل کمک آموزشی هنگام تدریس بیان کند، مطمئناً دانش‌آموزان با شور و هیجان بیشتر و میل و رغبت خاصی به درس توجه خواهند داشت و کشش و گیرایی آنها مسلماً صدبرابر خواهد شد.
البته نقش معلم به تنهایی به تمامی مسائل و مشکلات دوره آموزشی پاسخ نمی‌دهد و درصد بسیار زیادی به برنامه‌های آموزش و پرورش بستگی دارد. از جمله این وظایف را می‌توان انتخاب مطالب درسی، حجم و محتوای مطالب درسی، طراحی و ساخت مدارس ابتدایی بر مبنای اصول فنی، مهندسی و معماری که بتواند در دانش‌آموز کشش و گیرایی ایجادکند، ابعاد کلاس، رنگ کلاس، نور، تجهیزات، وسایل تکنولوژی و آموزشی، برنامه‌های خارج از مدرسه (اردوهای تربیتی، آموزشی و تفریحی)، نمایش فیلم و اسلاید، عکس، نصب پوسترهای مناسب، جمع‌آوری مطالب از مطبوعات، ایجاد فضای سبز و باطراوت در محیط مدرسه، انتخاب مستخدمان آموزش دیده که بتوانند مسائل دانش‌آموزان را درک کنند، برگزاری مسابقات میان دانش‌آموزان و اهدا جوائز در حضور اولیای آنها که خود می‌تواند تأثیر بسزایی در امر آموزش و پرورش داشته و نوآوری و خلاقیت خاصی به دانش‌آموزان ببخشد و... نام برد.

منابع و ماخذ:

1ـ پارسا،محمد، روان‌شناسی تربیتی،جلداول بهار1374، انتشارات سخن .
2ـ اردونز، ویکتور (1998). یادگیری برای دانستن، فقیهی قزوینی مترجم مجموعه مقالات آموزش و پرورش برای قرن بیست و یکم در منطقه آسیا و اقیانوس آرام، تهران: انتشارات پژوهشکده تعلیم و تربیت.
3ـ روف، علی، نفیسی. عبدالحسین. فقیهی قزوینی، فاطمه، مهرمحمدی، محمود. کدیور، پروین (1378). مترجم مجموعه مقالات آموزش و پرورش برای قرن بیست و یکم در منطقه آسیا و اقیانوس آرام، تهران انتشارات پژوهشکده تعلیم و تربیت.
4ـ نظری‌نژاد، محمدحسین. (1372). مترجم، آموزش مهارتهای اجتماعی به کودکان. چاپ دهم انتشارات آستان قدس رضوی.